Ngẫn ngơ trước vẻ đẹp của đền tháp Po Klong Garai Ninh Thuận

- Advertisement -
nana homestay

Po Klong Garai là tên gọi quen thuộc của một đền tháp Chăm nổi tiếng ở Ninh Thuận được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIII đầu thế kỷ XIV bởi vua Chế Mân (vua Jaya Shihavaman III – người trị vì Chiêm Thành từ năm 1288 – 1307). 

Tổng thể kiến trúc đền tháp ngự trên một ngọn đồi có tên là Trầu (Cek hala); có độ cao tầm 25m so với mặt nước biển; hiện thuộc phường Đô Vinh, cách trung tâm thành phố Phan Rang – Tháp Chàm khoảng 7km về phía Tây Bắc (quốc lộ 1A đi Cam Ranh – Khánh Hòa).”

Mục đích của việc xây dựng đền tháp này là thờ vua Po Klong Garai – người theo sử sách Champa có nhiều công lao trong việc đánh đuổi ngoại xâm và trị vị đất nước.

Tổng thể kiến trúc đền tháp Po Klong Garai (Ảnh: Jamen Ivan)
Tổng thể kiến trúc đền tháp Po Klong Garai (Ảnh: Jamen Ivan)

Trải qua bao thăng trầm, tháp hiện nay nơi sinh hoạt, tín ngưỡng tôn giáo của đồng bào Chăm theo Bàlamôn giáo; đồng thời là điểm tham quan, du lịch hấp dẫn cũng như là nơi đặt nền tảng trong việc nghiên cứu, tìm hiểu văn hóa, lịch sử Chăm của Ninh Thuận nói riêng và trên dải đất Duyên hải miền Trung nói chung. 

Năm 1979, đền tháp Po Klong Garai được Bộ Văn hóa Thông tin (này là Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch) đã xếp hạng là Di tích Lịch sử Văn hóa Quốc gia. Đến cuối năm 2016 thì chính thức trở thành Di tích Quốc gia đặc biệt.

Đồng bào tập trung dưới đền tháp trong ngày lễ Kate (Ảnh: Jamen Ivan)
Đồng bào tập trung dưới đền tháp trong ngày lễ Kate (Ảnh: Jamen Ivan)

Để lưu giữ, giữ gìn và phát huy nét đặc sắc trong truyền thống văn hóa dân tộc. Bao năm qua, cứ đến ngày cuối tháng 6 đế ngày 1 tháng 7 theo lịch Chăm (khoảng tháng 9, tháng 10 Dương lịch). Đồng bào Chăm theo tín ngưỡng Bàlamôn tại Ninh Thuận luôn chọn đền tháp Po Klong Garai là nơi tổ chức lễ hội Kate – Một lễ hội lớn quan trọng của đồng bào.

Nam thanh nữ trú rạng rỡ trong bộ trang phục truyền thống của dân tộc (Ảnh: Thành Husseein)
Nam thanh nữ trú rạng rỡ trong bộ trang phục truyền thống của dân tộc (Ảnh: Thành Husseein)

Cùng diễn ra tại đền tháp Po Klong Garai, đồng bào Chăm còn tổ chức trang trọng tại đền tháp Po Rome và đền Po Inư Nưgar (Thánh Mẫu Yang Po Inư Nưgar, người Chăm gọi là mẹ xứ sở, hoặc thần xứ sở). Sau đền tháp, là nghi thức tổ chức tại làng, gia đình. Tiếp nối phần lễ là phần hội với nhiều chương trình hấp dẫn như trình diễn nghệ thuật, thể thao, hội thi, …

Những nhận định về một đền tháp với nhiều hạng mục chưa lời đáp

Theo ghi chép trong cuốn “Tháp cổ Champa” của PGS.TS Ngô Văn Doanh: “Tháp Po Klong Garai là tên gọi chung của một đền tháp gồm ba tháp: tháp chính – nơi thờ tượng bán thân vua Po Klong Garai (kalan po) cao 20,5m; tháp cổng (Kalan Pabah mbang) cao khoảng 8,56m; tháp lửa (sang cuh yang apuer) cao 9,31m. 

Tuy nhiên, trong một nghiên cứu khác của 3 tác giả Phan Văn Dốp – Phan Quốc Anh – Nguyễn Thị Thu, ghi trong cuốn “Văn hóa Phi vật thể người Chăm Ninh Thuận” trang 267: “Cụm  tháp tháp Po Klong Garai có tất cả 5 công trình. Ngoài ba tháp hiện còn tồn tại thì còn một tháp canh ở Đông Nam và dấu tích đế tháp ở phía Bắc và phía Tây Nam.”

Một góc nhìn từ bảo tháp có tuổi đời hơn 800 năm tuổi (Ảnh: Jamen Ivan)
Một góc nhìn từ bảo tháp có tuổi đời hơn 800 năm tuổi (Ảnh: Jamen Ivan)

Chưa dừng lại ở đó, các tác giả còn đưa ra một giả thuyết khác:“Trong tổng thể kiến trúc xây dựng đền tháp còn có một nhà để đồ (dạng tháp dài hoặc nhà dài) nhưng đã bị đổ, không còn nữa mà hiện nay còn lại cái nền gạch trước tháp chính. 

Nền gạch này trước giải phóng được xây lại có mái như kiểu nhà dài (ở Mỹ Sơn là nhà dùng để cho các vị chức sắc thánh tẩy trước khi làm lễ) nhưng sau giải phóng mái này đã được đập đi trở lại nguyên vẹn chỉ là cái nền gạch như vốn nó còn lại.”

Bên đền tháp cổ (Ảnh: Jamen Ivan)
Bên đền tháp cổ (Ảnh: Jamen Ivan)

Từ những nhận định và đánh giá của các tác giả, cộng thêm đó là những gì mà đền tháp Po Klong Garai đang hiện hữu. Có thể thấy, những vết tích về các nền móng cũ có thể từng là những hạng mục được xây dựng trọn vẹn như tháp chính, tháp lửa, tháp cổng, nhưng theo thời gian, vì tác động gì đó đã bị đổ vỡ.

Bên trong ngôi tháp chính (Ảnh: Jamen Ivan)
Bên trong ngôi tháp chính (Ảnh: Jamen Ivan)

Điều này cũng tương tự như bao đền tháp khác, tiêu biểu như đền tháp Dương Long, đền tháp Hưng Thạnh (tháp Đôi) ở Bình Định, hay tháp Hòa Lai ở Ninh Thuận và tháp Po Sah Inư ở Bình Thuận.

Trong một công trình đền tháp của người Chăm khi xây dựng, thông thường những có đền tháp chính đóng vai trò nào đó thì có nhiều hạng mục khác bao xung quanh. Tháp Po Klong Garai cũng không ngoại lệ. Đặc biệt là xây theo phong cách Hòa Lai – Lối phong cách điển hình của Champa trong khoảng thế kỷ X – XIV.

Mặt trước đền tháp chính nhìn trực diện (Ảnh: Jamen Ivan)
Mặt trước đền tháp chính nhìn trực diện (Ảnh: Jamen Ivan)

Thế nhưng, dù như thế nào đi chăng nữa. Từ lúc xây dựng đến nay, qua hơn 800 năm mưa nắng, những gì còn lại trên đền tháp Po Klong Garai cũng cho thấy, đây là một cụm đền tháp tuyệt hảo với lối kiến trúc rất độc đáo đầy huyền bí mà đến nay chưa lời giải mã.

Nghệ thuật kiến trúc đền tháp Po Klong Garai ĐẸP ĐẾN NHƯỜNG NÀO?

Như đề cập từ trên, đền tháp Po Klong Garai là một công trình có quy mô tương đối lớn với tổng diện tích khoảng 10 hecta bao phủ cả không gian đồi Trầu (cek hala).

Trong đó, ngôi tháp chính (Kalanpo) được kết cấu xây dựng với nhiều tầng. Tổng thể tháp chính mô phỏng theo hình hài ngọn núi Peru – một ngọn núi thiêng của Ấn giáo bên Ấn Độ, gắn với tục thờ thần Siva và các vị vua thần Chăm. Tầng trên là sự lập lại tầng dưới thu nhỏ, cho đến đỉnh là một trụ đá nhọn, biểu tượng là một Linga.

Vẻ đẹp đằng sau bảo tháp cổ 800 năm tuổi (Ảnh: Jamen Ivan)
Vẻ đẹp đằng sau bảo tháp cổ 800 năm tuổi (Ảnh: Jamen Ivan)

Điểm nhấn của ngôi tháp chính này chính là ở các góc tháp lên dần đều là các ụ vuông nhỏ, các góc có gắn tượng thú bằng đá như tượng vua Po Klong Garai, tượng thần Siva và các vị hộ pháp, các loài muông thú và các hình ngọn lửa bằng gạch nung. 

Đồng bào Chăm quan niệm hướng Đông là hướng sống, sinh tồn nên tất cả đền tháp khi xây dựng đều quay về hướng Đông. Tháp Po Klong Garai cũng vậy. Tuy nhiên, do được xây dựng trong thời kỳ thịnh vượng nên ngôi tháp chính có nhiều điểm kiến trúc khá ấn tượng. 

Công trình cổ càng ngắm nhìn càng đẹp (Ảnh: Jamne Ivan)
Công trình cổ càng ngắm nhìn càng đẹp (Ảnh: Jamne Ivan)

Chi tiết, ngôi tháp chính có cửa ra vào quay về hướng Đông, trên cửa là mái vòm có 2 trụ đá lớn khắc chữ Chăm cổ. Bên trên cửa có phù điêu thần Siva có 6 tay đang uyển chuyển với những điệu múa thần bí. Ba cửa còn lại theo ba hướng Nam, Bắc, Tây là cửa giả có trụ ốp gạch lồi, lõm vào trong. Trên mỗi cửa giả có một tượng thần tư thế thiền.

Từ ngoài đi vào, bên trong là sự hiện hữu của tượng bò thần Nandin bằng đá nằm bên tay trái, đầu hướng vào trong tháp. Tương truyền, đây là vật cưỡi của thần Siva và vua Po Klong Garai. Chính giữa tháp là tượng thờ bán thân vua Po Klong Garai. Bên dưới tượng bán thân vua Po Klong Garai là một Yoni cạnh dài 1m47, cạnh ngang 0m94, trên Yoni là một Linga tròn, phía trên trụ là Linga.

Đền tháp chính nơi thờ vua Po Klong Garai (Ảnh: Jamen Ivan)
Đền tháp chính nơi thờ vua Po Klong Garai (Ảnh: Jamen Ivan)

Song cùng với tháp chính, nhìn thẳng ra bên ngoài là khoảng sân rộng hình vuông. Như đã đề cập từ trên, đây có thể là hạng mục nhà dài, dùng làm nơi để đồ trong quá trình làm lễ của các chức sắc.

Cạnh bên khoảng sân này là hạng mục tháp lửa, có cấu trúc tháp xây mái theo kiểu hình mái nhà (hình giống mái nhà prông ở Tây Nguyên hoặc mái nhà hình thuyền như mặt trên trống đồng).

Thấp hơn với tháp chính là tháp Lửa, cao 9m31. Tháp có 3 cửa thông nhau 3 hướng Đông, Bắc và Nam, riêng phía Nam là cửa sổ. Chức năng của tháp này là  để các tu sĩ Bàlamôn, các thầy cúng bày các vật tế lễ và giữ ngọn lửa tế nên người Chăm gọi là Tháp Lửa. 

Khoảng không gian giữa ba đền tháp (Ảnh: jamen Ivan)
Khoảng không gian giữa ba đền tháp (Ảnh: jamen Ivan)

Kế bên tháp lửa là tháp cổng. Trước tháp cổng là một khoảng sân rộng. Theo thiết lế, khoảng sân của tháp cổng, tháp cổng, khoảng sân nằm giữa tháp cổng và tháp chính và tháp chính được xây dựng trên một trục, hướng thẳng về một hướng duy nhất. Đó là hướng Đông.

Do trải qua hơn 800 năm mưa nắng, chịu nhiều tác đồng. Hạng mục tháp cổng xuống cấp và không thể sử dụng, phục vụ cho việc đi lên xuống được nữa. Để thay thế cho điều nà, năm 2000 ban quản lý đã xây dựng một hạng mục mới nằm về phía Nam.

Hạng mục ngôi tháp cổng xây mới (Ảnh: Jamen Ivan)
Hạng mục ngôi tháp cổng xây mới (Ảnh: Jamen Ivan)

Theo quan sát thì cổng tháp mới có hình lá nhĩ phình ra to tướng đứng trên hai cột chịu lực không cân xứng. Xét về mặt khoa học, phong thủy thì công trình này không hòa hợp với ba đền tháp nguyên thủy. Tuy nhiên, xét về mặt bảo vệ di tích thì nó đóng vai trò tương đối quan trọng để phục vụ cho khách du lịch.

Trong không gian cụm đền tháp Po Klong Garai, phía sau ngôi tháp chính còn có một miếu thờ tượng Kút hoàng hậu. Theo ghi chép và nghiên cứu của các nhà sử học thì đây chính là hoàng hậu Tố Lý. Bên cạnh miếu thờ gần vòng thành phía Nam cụm thể tháo còn có một trụ đá (Linga) cao 2m20. 

Ngôi miếu nhỏ thờ hoàng hậu Tố Lý (Ảnh: Jamen Ivan)
Ngôi miếu nhỏ thờ hoàng hậu Tố Lý (Ảnh: Jamen Ivan)

Nổi bật tại ngôi miếu nhỏ phía sau đền tháp chính này là sự hiện hữu của nhiều bia đá, Linga ghi lại nhiều cuộc dâng cúng, sự kiện lịch sử cũng như tiến trình đấu tranh của người Chăm vùng Panduranga.

Bằng những gì đã có và còn sót lại, đền tháp Po Klong Garai đã được các nhà nghiên cứu bình phẩm là công trình hoàn mỹ trong phong cách muộn và đã đạt đến đỉnh cao trong nền nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc Champa một thời vàng son ở Đông Nam Á.

Giá vé tham quan đền tháp Po Klong Garai Ninh Thuận

  • Địa chỉ: Tháp Po Klong Garai – đồi Trầu – phường Đô Vinh – thành phố Phan Rang – Tháp Chàm – tỉnh Ninh Thuận.
  • Thời gian: 7h30 – 17h30 hàng ngày.
  • Giá vé: 10.000 vnđ/ trẻ em, 20.000 vnđ/ người lớn.
  • Dịch vụ xe điện: 15,000 vnđ/người.
  • Hướng dẫn di chuyển: tại trung tâm thành phố Phan Rang có thể bật ứng dụng google map để di chuyển, hoặc đi theo cung đường: Thống Nhất – Trần Phú – 21 tháng 8 – Bác Ái – Tháp Chàm.
- Advertisement - nana homestay

Bài viết mới

Review tour Ninh Thuận 1 ngày: Vĩnh Hy – Hang Rái – vườn nho Thái An CÓ GÌ HAY?

Vĩnh Hy, Hang Rái và vườn nho Thái An là 3 địa điểm CỰC HOT ở Ninh Thuận,  do đó đến Ninh Thuận nhất định phải đến 3 điểm này. Vậy, Vĩnh Hy, Hang Rái và vườn nho Thái An CÓ...

Review tour Vĩnh Hy – Hang Rái – vườn nho 1 ngày CỰC CHẤT

Đi ngang qua Ninh Thuận bao lần rồi nhưng mình chưa có dịp dừng lại đây tham quan này nọ. Nhiều lúc rảnh, lướt web thấy mấy bạn Travel Blogger đăng hình, quay video rồi review chi tiết mà thích hết...

Review tour Mũi Dinh – Tanyoli KHÔNG GÌ CHUẨN HƠN

 Ninh Thuận có rất nhiều điểm đến đẹp, nổi tiếng. Nổi bật trong số này có thể kể đến Mũi Dinh và làng mông cổ Tanyoli. Nếu chuyến đi sắp tới của bạn chưa có hai điểm này thì mình khuyên...

Review món lẩu bò Phan Rang: NHẤT ĐỊNH PHẢI ĂN 1 LẦN

 Lẩu bò là món ăn dường như đã trở nên quen thuộc với nhiều người khi thường xuyên xuất hiện trong các bữa tiệc. Đặc biệt, đây là món ăn được bán ở rất nhiều nơi, hay nói cách khác là...

Review món bánh xèo Phan Rang: ĐẶC SẢN KHÔNG THỂ BỎ LỠ

Bánh xèo là món ăn rất đỗi quen thuộc trong đời sống người dân miền Trung cũng như miền Tây Nam Bộ. Một món bánh thơm ngon, béo giòn từ vị bột được làm từ gạo và phần nhân đa dạng...

More from author

Kinh nghiệm đi làng nho Thái An Ninh Thuận CỰC ĐÃ [cập nhật 2021]

Bên cạnh những cái tên như đồi cát Mũi Dinh, làng mông cổ Tanyoli, Hang Rái, vịnh Vĩnh Hy và đảo Bình Ba thì...

Cẩm nang du lịch đảo Bình Hưng ĐẦY ĐỦ NHẤT  [cập nhật 2021]

Bên cạnh vịnh Vĩnh Hy thì đảo Bình Hưng là địa điểm trải nghiệm biển đáng đến khi đi du lịch Ninh Thuận. Tuy...

Kinh nghiệm đi vịnh Vĩnh Hy Ninh Thuận CỰC ĐÃ [cập nhật 2021]

Ninh Thuận có rất nhiều điểm du lịch ấn tượng được nhiều người yêu thích. Một trong số đó chính là vịnh Vĩnh Hy....

Kinh nghiệm đi đồng cừu An Hòa Ninh Hòa ĐẦY ĐỦ NHẤT

Đồng cừu An Hòa là cái tên đã không còn lạ với nhiều người khi đi du lịch Ninh Thuận. Tuy nhiên, vì không...