Làng gốm Chăm Bàu Trúc Ninh Thuận CÓ THẬT SỰ CUỐN HÚT?  

Làng gốm Chăm Bàu Trúc là địa điểm tham quan nổi tiếng tại Ninh Thuận. Điểm nhấn của nơi này chính là nét văn hóa độc đáo được thể hiện sinh động qua các lễ hội truyền thống cũng như trong đời sống thường ngày. Đặc biệt, đây chính là nơi đang lưu giữ nét tinh hoa trong nghệ thuật làm gốm đạt mức đỉnh cao sau hàng trăm năm tồn tại.

Làng hiện thuộc địa phận thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, cách trung tâm thành phố Phan Rang khoảng chừng 12km. 

Theo lời kể từ các nghệ nhân thâm niên, nghề gốm làng Bàu Trúc đã có từ xa xưa. Tổ nghề khai sáng chính là Po Klong Chanh, một người thân cận bên vua Po Klong Garai. Trong bước đường theo chân vua chinh chiến đánh đuổi giặc ngoại xâm, Po Klong Chanh luôn hết hết mình trung thành cũng như tận tâm giúp dân an cư lạc nghiệp. 

Trải qua bao thời kỳ lịch sử, đến nay nghề gốm được con cháu kế thừa và phát huy rực rỡ. Năm 2017, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là một điều có ý nghĩa quan trọng cho đồng bào Chăm nơi đây, yếu tố này càng làm người dân phấn khích để họ thi đua làm ra nhiều sản phẩm đẹp, bền phục vụ tốt nhu cầu người tiêu dùng.

TỪ CÁCH LÀM GỐM TRUYỀN THỐNG ĐẾN MỘT TINH HOA NGHỆ THUẬT 

Khác với nhiều nghề gốm nổi tiếng khác như Bát Tràng (Hà Nội), Thổ Hà (Bắc Ninh), Thanh Hà (Quảng Nam), Minh Long (Bình Dương), … Nghề gốm của người Chăm làng Bàu Trúc Ninh Thuận khi làm không dùng bàn xoay mà sẽ để đất sét cố định trên bệ đỡ cố định của cái lu, cái chung rồi đi xung quanh và dùng đôi bàn tay của mình để tạo tác hình thù gốm.

Đây là cách làm nguyên bản không thay đổi từ xưa đến nay. Và tính đến thời điểm hiện tại, không một làng nghề gốm nào ở Việt Nam có cách làm này ngoài làng gốm Chăm Bàu Trúc. 

Tạo tác gốm trên nền đế cố định (Ảnh: ringo.ins__)
Tạo tác gốm trên nền đế cố định (Ảnh: ringo.ins__)

Cùng với cách làm, nguyên liệu đất sét tạo ra sản phẩm cũng hết sức đặc biệt. Cụ thể, đất sét làm gốm được lấy từ cách đồng “Hamu Trok” bên bờ sông Cái. Có thể nói, đất sét trên cánh đồng “Hamu Trok” là thứ mà thiên nhiên đã ban tặng cho vùng đất quanh năm khô hạn này. 

Gốm sau công đoạn tạo hình (Ảnh: xuanhuysvvn)
Gốm sau công đoạn tạo hình (Ảnh: xuanhuysvvn)

Đất sét lấy từ ngoài cánh đồng vào sẽ được trộn với cát theo tỉ lệ thích hợp để nhằm cho ra nguyên liệu tốt nhất có thể. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm chia sẻ từ các nghệ nhân của làng, chỉ có thứ đất sét đặc biệt mới có thể trộn với cát. Quan trọng hơn, cát được trộn phải là cát mịn có độ kết dính cao để khi làm sản phẩm phô ra hết nét đặc trưng của mình.

Nghệ nhận thực hiện thao tác chải láng cho gốm (Ảnh: kevin__trung)
Nghệ nhận thực hiện thao tác chải láng cho gốm (Ảnh: kevin__trung)

Sau quá trình tạo tác sản phẩm với nhiều giai đoạn khác nhau. Gốm khi hoàn thành sẽ được trang trí nhiều hoa văn sinh động, để khô và đem nung lộ thiên.

Nói về nung lộ thiên, thì đây cũng là điều đặc biệt để tạo nên sự khác biệt cho gốm Bàu Trúc. Cách nung được chú trọng từng bước một, từ việc chất các sản phẩm đè lên nhau, dùng rơm, rạ, củi nung đến việc thực hiện nghi thức, chọn người nung đều phải theo phong tục có từ xưa. Điều này thể hiện rõ nét tâm linh trong đời sống tín ngưỡng văn hóa của cộng đồng Chăm theo Bàlamôn giáo.

Nung gốm lộ thiên (Ảnh: xuanhuysvvn)
Nung gốm lộ thiên (Ảnh: xuanhuysvvn)

Có một điều thấy rõ trong tất cả sản phẩm gốm dùng trong trưng bày là không dùng men để trang trí, mà thay vào đó chính là những loại nhựa cây rừng. 

Cụ thể, gốm sau quá trình nung lộ thiên với nhiệt độ từ 5.000 C – 6.000 C sẽ được vớt ra và sẽ được nghệ nhân dùng nhựa cây rừng (cây thông, cây rái, …) đã pha loãng phun trực tiếp vào để tạo màu sắc cho gốm. Tuy nhiên, cũng có những sản phẩm gốm không dùng nhựa cây mà sẽ để mộc hoàn toàn với màu cam đỏ. 

Sản phẩm gốm hoàn thiện (Ảnh: xuanhuysvvn)
Sản phẩm gốm hoàn thiện (Ảnh: xuanhuysvvn)

Từ những công đoạn trong việc chọn nguyên liệu và cách làm hoàn toàn theo nguyên bản. Có thể thấy, gốm Bàu Trúc sau hơn 800 năm hình thành luôn giữ cho mình một nét riêng đặc biệt. Một nét truyền thống không sử dụng đến các công cụ hỗ trợ hiện đại mà hoàn toàn từ óc sáng tạo và bàn tay tài hoa của người nghệ nhân. Đó được quý như một tinh hoa đạt mức đỉnh cao trong nghệ thuật làm gốm.

Gốm Bàu Trúc sử dụng trong cuộc sống (Ảnh: sap.ve.voi_2020)
Gốm Bàu Trúc sử dụng trong cuộc sống (Ảnh: sap.ve.voi_2020)

GIỖ TỔ NGHỀ GỐM PO KLONG CHANH – NÉT ĐẸP TRONG VĂN HÓA TÂM LINH CỦA ĐỒNG BÀO

Đồng bào Chăm theo tín ngưỡng Bàlamôn giáo nói chung và cộng đồng Chăm làng Bàu Trúc nói riêng sở hữu một kho tàng lễ hội, tín ngưỡng độc đáo. Giỗ tổ nghề gốm Po Klong Chanh là một trong số đó. 

Thể hiện cho điều này, để ghi nhớ công ơn to lớn của ngài, hàng năm cứ đến ngày mùng 3 tháng 7 Chăm lịch (lịch Dương rơi vào tháng 1), đồng bào cùng nhau mua sắm lễ vật, quét dọn sạch sẽ đền thờ Po Klong Chang cách làng khoảng 2km về hướng Tây Bắc để thực hiện nhiều nghi thức trang trọng.

Cũng như các lễ hội lớn của người Chăm theo tín ngưỡng Bàlamôn giáo. Lễ tổ nghề gốm Po Klong Chanh sẽ được hội đồng chức sắc, bà bóng, ông chủ đèn, thầy Kò Ke, … cùng những người uy tín trong làng thực lần lượt các nghi thức gồm rước trang phục thần, tắm tượng thần, mặc trang phục, dâng lễ vật, … một cách trang nghiêm, bài bản.

Sau các nghi thức trên đền là nghi thức cúng tổ nghề tại nhà. Tuy nhiên so với trên đền, việc cúng tại nhà đơn giản hơn rất nhiều. Hay nói đúng hơn, tùy theo điều kiện của mỗi nhà mà lễ cúng sẽ được thực hiện khác nhau nhưng không được sơ sài, thiếu trang trọng.

Bài viết mới

More from author

Mãn nhãn với cung đường ven biển Cà Ná – Mũi Dinh của Ninh Thuận

Ninh Thuận không chỉ nổi tiếng bởi nhiều điểm đến hoang sơ, đẹp đẽ mà còn cuốn hút bởi các đoạn đường ven biển...

Ngoạn cảnh cung đường ven biển đẹp nhất Việt Nam tại Ninh Thuận

Trải dài trên dải đất duyên hải miền Trung có rất nhiều cung đường ven biển đẹp, hút hồn du khách. Nổi bật trong...

Kinh nghiệm đi làng nho Thái An Ninh Thuận CỰC ĐÃ [cập nhật 2021]

Bên cạnh những cái tên như đồi cát Mũi Dinh, làng mông cổ Tanyoli, Hang Rái, vịnh Vĩnh Hy và đảo Bình Ba thì...

Cẩm nang du lịch đảo Bình Hưng ĐẦY ĐỦ NHẤT  [cập nhật 2021]

Bên cạnh vịnh Vĩnh Hy thì đảo Bình Hưng là địa điểm trải nghiệm biển đáng đến khi đi du lịch Ninh Thuận. Tuy...
0908191545